انواع سازه ها
فهرست مطالب
Toggleانواع سازه ها در مهندسی عمران یکی از پایههای اصلی طراحی و اجرای ساختمانها، پلها و سایر پروژههای عمرانی است. سازهها سیستمهایی مهندسی هستند که وظیفهی تحمل و انتقال نیروهای مختلف از جمله وزن خود، بارهای زنده، باد و زلزله را بر عهده دارند. هر نوع سازه با توجه به جنس مصالح، نحوهی باربری و عملکرد مکانیکی خود ویژگیهای خاصی دارد. از سازههای بتنی و فولادی گرفته تا سازههای بنایی، چوبی و سبک، انتخاب صحیح نوع سازه تأثیر مستقیم بر ایمنی، دوام و هزینهی اجرای پروژه دارد.
سازه ساختمانی، مجموعهای از اجزای متصل به یکدیگر است که وظیفه تحمل وزن ساختمان و نیروهای وارد بر آن را بر عهده دارند. سازهها را میتوان بر اساس نوع مصالح مورد استفاده، نحوه ساخت، و عملکرد به دستههای مختلفی تقسیم کرد.
در این مقاله علاوه بر انواع سازه به نقش والپست در استحکام سازه که در ساختمان سازی موجب افزایش ایمنی و جلوگیری از تخریب دیوار در برابر نیروهای جانبی میشود و تاثیر مهمی در پایداری ساره ها دارد نیز میپزدازیم. درک صحیح از رابطهی میان والپست و انواع سازه، گامی مهم در طراحی علمی و استاندارد سازههای ساختمانی است.
برای خرید وال پست و میلگرد بستر میتوانید روی کارخانه تولید وال پست کلیک کنید.
سازه ساختمانی چیست؟
سازه ساختمانی یکی از پرکاربردترین نوع سازه در حوزهی عمران است که برای پایداری ساختمانها در برابر نیروهای عمودی و جانبی طراحی میشود. هدف اصلی در طراحی سازههای ساختمانی، اطمینان از ایمنی و عملکرد مطلوب ساختمان در برابر زلزله، باد و بارهای ثقلی است.
هر سازه ساختمانی معمولاً از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
- سیستم باربر قائم (عمودی) – شامل ستونها، دیوارهای باربر یا قابهای فولادی و بتنی که وزن ساختمان را تحمل کرده و آن را به فونداسیون منتقل میکنند.
- سیستم باربر جانبی – شامل بادبندها، قابهای خمشی و دیوارهای برشی برای مقاومت در برابر نیروهای افقی مانند باد و زلزله.
- سیستم انتقال بار افقی – شامل دالها، سقفها و تیرها که بارهای کف را به اجزای عمودی منتقل مینمایند.
انواع سازه های ساختمانی
انواع سازه های ساختمانی بر اساس نوع مصالح سازه ها ، نحوه ساخت سازه ها و عملکرد و کارایی سازه تقسیم بندی میشوند. در ادامه این تقسیم بندی نوع سازه ها را شرح داده ایم.
انواع سازه ساختمانی بر اساس نوع مصالح مورد استفاده
- سازههای بتنی: این سازهها از بتن ساخته میشوند. بتن مادهای محکم و بادوام است که میتواند وزن زیادی را تحمل کند. سازههای بتنی معمولاً برای ساختمانهای بلندمرتبه، پلها، و سایر سازههای بزرگ استفاده میشوند.
- سازههای فلزی: این سازهها از فولاد ساخته میشوند. فولاد مادهای محکم و سبک است که میتواند وزن زیادی را تحمل کند. سازههای فلزی معمولاً برای ساختمانهای صنعتی و تجاری استفاده میشوند.
- سازههای چوبی: این سازهها از چوب ساخته میشوند. چوب مادهای بادوام و قابل بازیافت است که معمولاً برای ساختمانهای مسکونی و تجاری کوچک استفاده میشود.
- سازههای سنگی: این سازهها از سنگ ساخته میشوند. سنگ مادهای محکم و بادوام است که میتواند وزن زیادی را تحمل کند. سازههای سنگی معمولاً برای ساختمانهای تاریخی و مذهبی استفاده میشوند.
- سازههای کامپوزیتی: این سازهها از ترکیبی از مواد مختلف ساخته میشوند. سازههای کامپوزیتی معمولاً برای ساختمانهای مدرن و پیشرفته استفاده میشوند.
- سازه بنایی:متشکل از آجر، سنگ یا بلوک سیمانی؛ اقتصادی اما محدود از نظر ارتفاع و مقاومت زلزلهای.
انواع سازه ساختمانی بر اساس نحوه ساخت
- سازههای پیش ساخته: این سازهها در کارخانه ساخته میشوند و سپس به محل مورد نظر منتقل میشوند. سازههای پیش ساخته معمولاً برای ساختمانهای مسکونی و تجاری کوچک استفاده میشوند.
- سازههای سنتی: این سازهها با استفاده از روشهای سنتی ساخت و ساز ساخته میشوند. سازههای سنتی معمولاً برای ساختمانهای مسکونی و تجاری کوچک استفاده میشوند.
انواع سازه ساختمانی بر اساس عملکرد
- سازههای باربر: این سازهها وظیفه تحمل وزن ساختمان و نیروهای وارد بر آن را بر عهده دارند.
- سازههای غیرباربر: این سازهها وظیفه تحمل وزن ساختمان را بر عهده ندارند، اما عملکرد ساختمان را بهبود میبخشند.
مزایای و معایب انواع سازه ساختمانی
سازههای بتنی
- مزایا: استحکام بالا، دوام، مقاومت در برابر آتش
- معایب: وزن زیاد، هزینه بالا
سازههای فلزی
- مزایا: استحکام بالا، سبکی، قابلیت خم شدن
- معایب: هزینه بالا، حساسیت به خوردگی
سازههای چوبی
- مزایا: زیبایی، قابلیت بازیافت، عایق حرارتی و صوتی
- معایب: استحکام نسبتاً پایین، حساسیت به حشرات و قارچ
سازههای سنگی
- مزایا: استحکام بالا، دوام، مقاومت در برابر آتش
- معایب: وزن زیاد، هزینه بالا، نیاز به نیروی انسانی زیاد برای ساخت
سازههای کامپوزیتی
- مزایا: استحکام بالا، سبکی، قابلیت خم شدن، مقاومت در برابر خوردگی
- معایب: هزینه بالا، نیاز به دانش و مهارت خاص برای ساخت.
استحکام سازه
استحکام سازه یعنی سازه در برابر نیروهای ناشی از عوامل و خطراتی مثل زلزله مقاومت و پایداری داشته باشد و آسیب نبیند. هر چقدر یک سازه آسیبپذیری کمتری داشته باشد یعنی استحکام و مقاومت بیشتری دارد.
نقش سازه در ایمنی و دوام ساختمان ها
سازه تنها یک چارچوب فیزیکی نیست، بلکه عامل اصلی ایمنی، پایداری و طول عمر ساختمان است. طراحی اصولی سازه میتواند خسارات ناشی از زلزله و بلایای طبیعی را به حداقل برساند.
نقش والپست در استحکام سازه
والپست دیوار ها را در سازه نگه میدارد یعنی دیوار و سازه را به طور موثری با هم درگیر میکند و از جداشدن آنها و در نتیجه ریزش دیوارها جلوگیری میکند. بنابراین باعث استحکام سازه میشود.
عملکرد انواع سازه های ساختمانی از دید علمی
در یک سیستم سازه ای، مسیر انتقال بار از لحظهی وارد شدن نیرو تا رسیدن آن به زمین، باید کاملاً پیوسته و ایمن باشد. این مسیر بهصورت زیر تعریف میشود:
- بار واردشده بر سقف و کفها به تیرها و دالها منتقل میشود.
- تیرها بار را به ستونها یا دیوارهای باربر انتقال میدهند.
- در نهایت، بار از طریق فونداسیون به خاک زیر ساختمان منتقل میگردد.
طراحی این مسیر نیازمند تحلیل دقیق سازه با استفاده از نرمافزارهای مهندسی مانند ETABS، SAP2000 یا SAFE است تا از پایداری، مقاومت و شکلپذیری مناسب اطمینان حاصل شود.
نحوه عملکرد سازه در برابر نیروهای مختلف
بارهای ثقلی (مرده و زنده)
بارهای مرده شامل وزن خود سازه و مصالح است و بارهای زنده مربوط به افراد، اثاثیه و تجهیزات میباشد. این نیروها بهصورت عمودی وارد سازه میشوند و باید از طریق اعضای قائم به فونداسیون منتقل گردند.
بارهای جانبی (باد و زلزله)
این نیروها بهصورت افقی وارد سازه میشوند و طراحی سیستمهای جانبی مانند بادبند و قاب خمشی برای مقاومت در برابر آنها ضروری است.
ویژگیهای یک سازه ساختمانی استاندارد
برای اینکه یک سازه ساختمانی از نظر علمی و فنی مورد تأیید باشد، باید ویژگیهای زیر را داشته باشد:
- پایداری و ایمنی کامل در برابر نیروهای ثقلی و جانبی
- شکلپذیری بالا برای عملکرد مناسب در زلزله
- دوام در برابر خوردگی، رطوبت و حرارت
- مصرف بهینهی مصالح و طراحی اقتصادی
- تضمین راحتی و ایمنی کاربران در طول بهرهبرداری
خطاهای رایج در طراحی و اجرای انواع سازه ها
- استفاده از مقاطع غیراستاندارد یا مصالح نامرغوب
- بیتوجهی به ضوابط آییننامهای در طراحی لرزهای
- اجرای نادرست اتصالات در سازههای فولادی
- عدم در نظر گرفتن نشستهای احتمالی خاک در طراحی پی
فناوریهای نوین در طراحی و ساخت سازهها
امروزه فناوریهایی مانند مدلسازی اطلاعات ساختمان (BIM)، سازههای هوشمند و مصالح نانوکامپوزیت در حال تغییر چهرهی مهندسی سازه هستند. این فناوریها باعث افزایش دقت طراحی، کاهش هزینهها و بهبود عملکرد سازه میشوند.
انواع ساختمان از نظر سازه
انواع ساختمان از نظر سازه ای را دسته بندی کرده ایم:
ساختمان با اسکلت بتنی
در ساختمان هایی که سازه بتنی دارند ستونها، تیرها و دالها از بتن مسلح ساخته میشوند. ساختمان های بتنی مقاومت بالایی در برابر زلزله دارند و میشود بازشوهای بزرگ برایشان طراحی کرد. ولی در عوض ساختمان هایی که اسکلت بتنی دارند : نسبت به سازه فلزی، وزن زیاد دارند و در طول مدت زمان بیشتری اجرا میشوند. سازه بتنی برای ساختمانهای بلند، تجاری، مسکونی چند طبقه کاربرد دارد.
ساختمان با اسکلت فلزی
در ساختمان هایی که اسکلت فلزی دارند ستون و تیر از فولاد ساخته شده و اجزای دیوار معمولا غیرسازهای هستند. این نوع ساختمان ها مزیت هایی مثل سرعت بالای اجرا، سبک بودن سازه، مقاومت خوب در کشش و پیچش دارند. ولی در عوض به پوشش ضد زنگ نیاز دارند و هزینه اولیه بالاتری نسبت به سازه های بتنی دارند. سازه فلزی یا اسکلت فلزی برای ساختمانهای صنعتی، اسکلت بلند مرتبه، سولهها مناسب است.
ساختمان با دیوار باربر
در این نوع ساختمان ها دیوارها نقش باربری دارند و ستون و تیر مستقل ندارند. هزینه اجرای این نوع ساختمان ها کمتر است. ولی در عوض در بازشوها و تغییر پلان محدودیت دارند و در مقابل زلزله در ارتفاع زیاد ضعیف عمل میکنند. این نوع سازه برای ساختمان های مسکونی سنتی یا ساختمان های 2 یا 3 طبقه ماربرد دارد.
ساختمان با سازه ترکیبی
ترکیبی از بتن و فولاد؛ مثلا تیرهای فولادی و دال بتنی هستند. سبک هستند و وزن کمی دارند، مقاومت نسبتا خوبی دارند و طراحی منعطفی دارند. ولی در عوض نیازمند هماهنگی دقیق بین دو نوع مصالح هستند. برای ساختمانهای بلند، تجاری و صنعتی به کار برده میشوند.
ساختمان با سازه پیشساخته یا مدولار
برای مدولار ها اجزا به صورت آماده (پیشساخته) در کارخانه ساخته و در محل اجرا، نصب میشوند. در ساختمان هایی که سازه پیش ساخته دارند سرعت اجرا بسیار بالاست، کیفیت یکنواخت و مصالح مصرفی کمتری نیاز دارند. ولی در عوض برای طراحی و تغییرات معماری محدودیت هایی دارند. سازه های پیش ساخته برای ساختمانهای موقت، مدارس، بیمارستانهای پیشساخته، پروژههای صنعتی استفاده میشوند.
ساختمان با سازه چوبی یا سبک
در این نوع ساختمان ها اسکلت اصلی از چوب یا پروفیلهای سبک فولادی ساخته میشود. سبک و کم وزن هستند، سریع اجرا میشوند، ظاهر و نمای بسیار زیبایی دارند و با محیط زیست هم سازگارند. ولی در عوض در برابر آتش و زلزله نسبت به سازه اسکلتی مقاومت کمتری دارند. برای ویلاها، خانههای دوبلکس کوچک، ساختمانهای کمارتفاع مناسبند.
سوالات متداول درباره انواع سازه ها
انواع سازه چیست و بر چه اساسی دستهبندی میشوند؟ انواع سازه بر اساس مصالح (بتنی، فولادی، بنایی، چوبی، کامپوزیتی) و سیستم باربری (قاب، دیوار برشی، خرپایی، سازه سبک) تقسیم میشوند. انتخاب نوع سازه بر مبنای شرایط محیطی، بارگذاری، هزینه و الزامات طراحی انجام میشود.
کدام سازه در مقاومت در برابر زلزله بهتر عمل میکند؟ سازههایی با شکلپذیری بالا مثل سازه فولادی و قابهای خمشی، در برابر بارهای زلزله عملکرد بهتری دارند، چون میتوانند انرژی را جذب کرده و تنشها را پخش کنند.
سازه بنایی تا چند طبقه قابل اجرا است؟سازههای بنایی معمولاً تا دو تا سه طبقه امکانپذیر هستند، چرا که مقاومت جانبی کافی در برابر نیروهای افقی ندارند و در ساختمانهای بلندتر به سیستم مقاوم جانبی نیاز است.
سازه بنایی تا چند طبقه قابل اجرا است؟ سازههای بنایی معمولاً تا دو تا سه طبقه امکانپذیر هستند، چرا که مقاومت جانبی کافی در برابر نیروهای افقی ندارند و در ساختمانهای بلندتر به سیستم مقاوم جانبی نیاز است.
سازه های مدرن (پیشساخته) چه مزایایی دارند؟ سازههای پیشساخته یا صنعتی کاهش زمان اجرا، کاهش ضایعات مصالح، کیفیت ساخت ثابت و سرعت بهرهبرداری بالاتر را فراهم میکنند.
سازه سبک LSF چیست و چه ویژگیهایی دارد؟ LSF مخفف Light Steel Frame است؛ سازهای سبک از مقاطع فولادی سرد نورد شده که دارای وزن کم، سرعت اجرای بالا و عملکرد مناسب در زلزله است.
انواع سازههای ساختمانی کداماند؟سازههای ساختمانی به چند دستهی اصلی تقسیم میشوند: بتنی، فولادی، بنایی، چوبی، سبک (LSF) و کامپوزیتی. هر کدام ویژگیهای متفاوتی از نظر مقاومت، دوام، وزن و هزینه دارند.
تفاوت سازه فولادی و بتنی در چیست؟ سازه فولادی سبکتر و قابل بازیافت است و در برابر زلزله عملکرد بهتری دارد، در حالیکه سازه بتنی دوام بالاتر و مقاومت بیشتری در برابر آتش دارد. انتخاب نهایی به شرایط پروژه و اقلیم بستگی دارد.
بهترین نوع سازه برای مناطق زلزلهخیز چیست؟ در مناطق زلزلهخیز، سازههای فولادی با قاب خمشی یا دیوار برشی فولادی بهترین عملکرد را دارند، زیرا شکلپذیری بالا و توان جذب انرژی بیشتری دارند.
آیا سازه بنایی برای ساخت ساختمانهای جدید مناسب است؟ سازه بنایی هنوز در ساختمانهای کمارتفاع و مناطق غیرزلزلهخیز کاربرد دارد، اما به دلیل مقاومت کم در برابر نیروهای جانبی، در ساختمانهای مدرن جای خود را به سیستمهای بتنی و فولادی داده است.
سازههای سبک LSF چه کاربردی دارند؟ سازه LSF برای ویلاها، سازههای موقت، سولهها و ساختمانهای کمارتفاع استفاده میشود. وزن کم، سرعت اجرا و مقاومت بالا در زلزله از مهمترین مزایای آن است.
منظور از سیستم باربر جانبی در سازه چیست؟ سیستم باربر جانبی سازه شامل قابهای خمشی، بادبندها و دیوارهای برشی است که پایداری سازه را در برابر نیروهای افقی مانند باد و زلزله تضمین میکنند.
چه عواملی در انتخاب نوع سازه مؤثرند؟ عواملی مانند نوع خاک، اقلیم، ارتفاع ساختمان، هزینهی ساخت، شرایط زلزلهای و سرعت اجرا تعیینکنندهی انتخاب نوع سازه هستند.
آیا میتوان از ترکیب چند نوع سازه در یک ساختمان استفاده کرد؟ بله، بسیاری از ساختمانهای مدرن از سیستمهای ترکیبی (کامپوزیتی) بهره میبرند؛ مثلاً ستونهای فولادی با دال بتنی یا قاب فولادی با دیوار برشی بتنآرمه برای دستیابی به عملکرد بهینه.
سازه فضاکار چیست و چه کاربردی دارد؟ سازه فضاکار یک ساختار سهبعدی متشکل از اعضای میلهای است که بارها را بهصورت شبکهای توزیع میکند. این نوع سازه در سالنهای ورزشی، نمایشگاهها و سقفهای بزرگ بدون ستون کاربرد دارد.
ماندگاری هر نوع سازه چقدر است؟ عمر مفید سازهها به نوع مصالح و شرایط نگهداری بستگی دارد؛ سازه بتنی معمولاً ۵۰ تا ۷۵ سال، فولادی ۴۰ تا ۶۰ سال و سازههای چوبی ۲۰ تا ۳۰ سال دوام دارند.
نرمافزارهای تحلیل و طراحی انواع سازه کدامند؟ در مهندسی مدرن، تحلیل رفتار سازهها با نرمافزارهایی انجام میشود که دقت محاسبات را بالا میبرند:
- ETABS برای طراحی ساختمانهای چندطبقه
- SAP2000 برای تحلیل عمومی سازهها
- SAFE برای طراحی فونداسیون و دالهای بتنی
- ANSYS و ABAQUS برای تحلیلهای پیشرفتهی المان محدود
انواع ساخت و ساز در ساختمان سازی کدامند؟ در ساختمانسازی معمولاً چهار دسته اصلی داریم: سازه بتنی ، سازه فلزی ، سازه ترکیبی (بتن و فولاد) ، سازه پیشساخته یا سبک
انواع سازههای سبک ساختمانی کداماند؟ سازه LSF (فولادی سبک) ، سازه چوبی ، سازه پیشساخته مدولار ، دیوارهای گچی یا پانلی سبک
مزایای سازههای سبک چیست؟ سبکی، سرعت اجرای بالا، کاهش مصرف مصالح، انعطاف در طراحی، و سازگاری با تغییرات معماری و محیطی.
محدودیتهای سازههای سبک جیست؟ در برابر حریق و زلزله نسبت به سازههای سنگین مقاومت کمتر دارند، در تعداد طبقات محدودیت دارند و نیازمند پوشش و تقویت مناسب میباشند.
بهترین سازه برای ساختمان مسکونی ؟ برای خانههای ویلایی و کمطبقه سازه سبک یا دیوار باربر مناسب است. برای ساختمانهای مسکونی چند طبقه در مناطق زلزلهخیز سازه بتنی یا اسکلت فلزی بهترین گزینه است.
سخن پایانی
انتخاب نوع سازه ساختمانی به عوامل مختلفی مانند نوع کاربری ساختمان، بودجه، و شرایط اقلیمی منطقه بستگی دارد. مهندسان سازه با بررسی این عوامل و استفاده از دانش و تجربه خود، بهترین نوع سازه را برای ساختمان انتخاب میکنند.
مهندسی امروز تنها بر مبنای تجربه نیست، بلکه تلفیقی از علم مصالح، تحلیل سازهای و فناوریهای نوین است. با انتخاب نوع سازهی مناسب، میتوان علاوه بر افزایش دوام و ایمنی ساختمان، هزینههای ساخت و نگهداری را نیز بهینه کرد. آیندهی مهندسی سازه، به سمت سیستمهای هوشمند، سبک و پایدار در حرکت است؛ جایی که دانش و تکنولوژی، ساختوساز را به سطحی ایمنتر و کارآمدتر ارتقا میدهند.
دفتر مرکزی:
دفتر مرکزی: اسلامشهر ابتدای ایرین
خیابان ابراهیمی
سمت چپ میدان (پرچم ایران)
جاده خاکی
درب دوم